* Η μετάφραση και δημοσίευση στο Shades έχει ως στόχο τον εμπλουτισμό της ενότητας κειμένων σχετικά με την μελέτη πάνω στο ζήτημα του κράτους. Οι όποιες υπογραμμίσεις με έντονα γράμματα είναι δικές μας.
Ως αναγκαία συνέπεια του γεγονότος ότι το κράτος υπάρχει μόνο εξαιτίας του ανταγωνισμού μεταξύ της άρχουσας και της κυριαρχούμενης τάξης, φαίνεται ότι η πρώτη πράξη της επερχόμενης επανάστασης [1], η οποία θέλει να ξεπεράσει την ταξική διαίρεση, είναι η κατάργηση του κράτους.
Αυτή ήταν και η άποψη του Μπακούνιν. ‘Η επανάσταση όπως την αντιλαμβανόμαστε’, λέει, ‘θα πρέπει να καταστρέψει το κράτος και όλους τους θεσμούς του κράτους, ριζικά και ολοκληρωτικά, από την πρώτη κιόλας μέρα της … Είμαστε οι φυσικοί εχθροί αυτών των επαναστατών – των επίδοξων δικτατόρων, ρυθμιστών και διαχειριστών της επανάστασης – οι οποίοι, ακόμη και πριν καταστραφούν τα υπάρχοντα μοναρχικά, αριστοκρατικά και αστικά κράτη, ονειρεύονται ήδη τη δημιουργία νέων επαναστατικών κρατών, εξίσου πλήρως συγκεντρωτικών και ακόμη πιο δεσποτικών από τα κράτη που έχουμε τώρα κ.λπ. ” [2].
Ο αναρχικός λοιπόν, μόλις ξεσπάσει η επανάσταση, θα κηρύξει την κατάργηση του κράτους και, αν υποθέσουμε ότι έχει περισσότερη τύχη από τον Μπακούνιν στις 28 Σεπτεμβρίου 1870 στη Λυών, θα καταστρέψει το κράτος με τα μέσα εξουσίας του, το στρατό, τη γραφειοκρατία, την αστυνομία κ.λπ. και εν συνεχεία θα αφήσει στον καθένα ξεχωριστά, να πραγματοποιήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τη μετάβαση από την παλιά στη νέα κοινωνία.
Τώρα τι θα συμβεί;
Η επιρροή της επανάστασης θα είναι φυσικά στη δεδομένη περίπτωση, όπου δεν έχει μέσα εξουσίας, ούτε στρατό, ούτε γραφειοκρατία, ούτε αστυνομία, ικανή να επεκταθεί μόνο μέχρι την ίδια την επανάσταση. Κάθε χώρα όμως έχει τη δική της Βεντέ, το δικό της Τιρόλο, την Πομερανία της. Εκεί η κρατική οργάνωση παραμένει σε ύπαρξη, εκεί η αντεπανάσταση βρίσκει ένα σταθερό οχυρό, ενώ η επανάσταση καταβάλλει τα πάντα για να αποδιοργανωθεί.
Οι πιστοί Πομερανοί, Τιρολέζοι και Βεντεσιάνοι παρελαύνουν σε συμπαγείς μάζες, καταστρέφοντας τη μια “ελεύθερη” ομάδα και κοινότητα μετά την άλλη. Και την ίδια στιγμή οι υποστηρικτές του ανατραπέντος συστήματος ξεσηκώνονται και οργανώνουν την αντίδραση μέσα στη ζώνη της επανάστασης.
Τι πρέπει να γίνει;
Οργανώνει κανείς βιαστικά ό,τι έχει καταστρέψει, ένα στρατό ενάντια στον εξωτερικό εχθρό, μια αστυνομία ενάντια στον εσωτερικό εχθρό και μια γραφειοκρατία, για να συγκεντρώσει τα μέσα για να διατηρήσει και τα δύο αυτά, ωθεί μια επιτροπή δημόσιας ασφάλειας, ή όπως αλλιώς μπορεί να ονομάσει κανείς το πράγμα, άρα μια κυβέρνηση, με λίγα λόγια κάνει ό,τι κάνει μια άρχουσα τάξη για να διατηρήσει την κυριαρχία της – το κράτος είναι και πάλι εκεί.
Αν η πρώτη πράξη της επανάστασης συνίστατο στην καταστροφή του κράτους, τότε η δεύτερη πράξη, για λόγους αυτοσυντήρησης, θα έπρεπε να συνίσταται στην οικοδόμηση του κράτους ξανά.
Ας υποθέσουμε ότι ένα σώμα “Freischar” [3] έχει όλα όσα χρειάζεται για να είναι νικηφόρο, μόνο που δεν διαθέτει πυροβολικό. Τελικά καταφέρνει, μετά από μεγάλες απώλειες, να κατακτήσει μια πυροβολαρχία. Τι κάνει κανείς; Αντί να γυρίσει τα κανόνια και να τα στρέψει εναντίον του εχθρού, τα καρφώνει, ώστε να μην μπορούν πλέον να βλάψουν κανέναν!
Αυτή η καρφωμένη λογική είναι η αναρχική λογική.
Η προλεταριακή επανάσταση δεν θα γίνει νικηφόρα πρώτα τότε, όταν όλες οι άλλες τάξεις εκτός από το προλεταριάτο θα έχουν εξαφανιστεί και ως αποτέλεσμα της συγκεντρωτικής δύναμης των κεφαλαίων ολόκληρο το προλεταριάτο θα αντιμετωπίζει μόνο έναν καπιταλιστή- αντίθετα, αυτή η επανάσταση θα συμβεί, μόλις το προλεταριάτο καταφέρει να αποκτήσει την υπεροχή έναντι των άλλων τάξεων χάρη στην αφοσίωσή του, τον ενθουσιασμό του, την οργάνωση και την πειθαρχία του. Η νίκη του προλεταριάτου δεν συνεπάγεται ακόμη την εξάλειψη όλων των ταξικών ανταγωνισμών. Η επερχόμενη επανάσταση θα αναγάγει προς το παρόν το προλεταριάτο όχι στη μοναδική, αλλά στην κυρίαρχη τάξη- ο ανταγωνισμός ανάμεσα στους κυβερνώντες και τους κυβερνώμενους θα παραμείνει, και επομένως το προλεταριάτο θα χρειαστεί επίσης μια κυβέρνηση, η οποία ως όργανο της κυρίαρχης τάξης θα κρατά τους κυβερνώμενους με όλα τα διαθέσιμα μέσα υπό έλεγχο.
Αυτό μπορεί να ακούγεται πολύ αντιδημοκρατικό, αλλά η αναγκαιότητα θα μας αναγκάσει σε αυτό.
Το βιομηχανικό προλεταριάτο ως κυρίαρχη τάξη είναι ωστόσο μια αντίφαση, η οποία η ίδια επιδιώκει τη διάλυσή του. Το νικηφόρο προλεταριάτο μπορεί να κάνει μόνο δύο πράγματα: είτε ιδιοποιείται τα κεφάλαια και κάνει τις προηγουμένως κυρίαρχες τάξεις υπηρέτες του: αυτό τίθεται ως στόχος από τους εγγράμματους και τους αγράμματους του κινήματός μας, αν και ήδη ο μικρός αριθμός των ιδιοκτητών σε σύγκριση με τους μη έχοντες ιδιοκτησία καταδεικνύει τον παραλογισμό ενός τέτοιου ισχυρισμού. Η αδυναμία αυτού του αποδιδόμενου από τους αντιπάλους μας στόχου σίγουρα δεν χρειάζεται να αναπτυχθεί εδώ. Είναι αυτό αδύνατο, τότε το νικηφόρο προλεταριάτο μπορεί να χρησιμοποιήσει τη δύναμή του ως κυρίαρχη τάξη μόνο για να καταργήσει τις ταξικές διαιρέσεις όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Μια επαναστατική προλεταριακή κυβέρνηση μπορεί στη δράση της απέναντι στις άλλες τάξεις να έχει μόνο ένα στόχο: όχι να τις κάνει υπηρέτες, αλλά να τις διαλύσει. Οι τάξεις, των οποίων τα συμφέροντα είναι διαμετρικά αντίθετα με το προλεταριάτο, το μεγάλο κεφάλαιο και η μεγάλη γαιοκτησία, καταστρέφονται άμεσα, δηλαδή η ιδιοκτησία τους θα πρέπει άμεσα να γίνει κτήμα του συνόλου, πράγμα που είναι επίσης δυνατό χωρίς τα κεφάλια των ιδιοκτητών, αφού η ιδιοκτησία έχει το ευχάριστο χαρακτηριστικό να μην είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το σώμα του ιδιοκτήτη. Με τη μικρή γαιοκτησία και το μικρό κεφάλαιο θα ασχοληθεί κανείς, ανάλογα με το πώς θα μας τεθούν, πιθανόν με έναν συμβιβασμό που θα δρομολογήσει την απορρόφησή τους από την άρχουσα τάξη.
Αυτό θα είναι το καθήκον της επαναστατικής κυβέρνησης, το οποίο αν χρειαστεί θα πρέπει να εφαρμόσει με βία. Το ότι αυτό το καθήκον δεν μπορεί να λυθεί με ένα χτύπημα, ότι τα μέσα για την υλοποίησή του πρέπει να αλλάζουν ανάλογα με τις πολιτικές, κοινωνικές και τεχνικές σχέσεις, είναι σαφές. Όποια μορφή κι αν πάρουν αυτές οι σχέσεις, ένα πράγμα είναι βέβαιο: Τα συμφέροντα του προλεταριάτου απαιτούν να απορροφήσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα τις άλλες τάξεις. Όσο περισσότερο το προλεταριάτο είναι η κυρίαρχη τάξη, τόσο λιγότερο θα είναι κυρίαρχη τάξη, μέχρι τελικά να εκλείψουν όλες οι ταξικές διαιρέσεις.
Όσο περισσότερο όμως εξαφανίζονται οι ταξικές διαφορές, τόσο περισσότερο εξαφανίζεται και η εξουσία της κυβέρνησης: μόλις οι ταξικοί ανταγωνισμοί πάψουν να υπάρχουν, εξαφανίζεται και η κυβέρνηση και στη θέση της μπαίνει μια διοίκηση. Ολόκληρη η δραστηριότητα της προλεταριακής κυβέρνησης πρέπει να κατευθύνεται στο να καταστεί η ίδια αναλώσιμη.
Αρκετοί ομολογουμένως φοβούνται για μια τέτοια κυβέρνηση, η οποία απέναντι στο “λαό” θα μπορούσε να κάνει κατάχρηση της εξουσίας της, όπως έκαναν μέχρι τώρα όλες οι άλλες. Δεν έχει μεγάλη σημασία αν η “εξουσία” αυτοαποκαλείται επαναστατική δικτατορία ή “Εκκλησία, Μοναρχία, συνταγματικό κράτος ή αστική Δημοκρατία” … “τα απεχθανόμαστε και τα απορρίπτουμε όλα εξίσου ως αστείρευτες πηγές εκμετάλλευσης και δεσποτισμού”.
Αυτή η άποψη μπορεί να ριζώσει μόνο εκεί, όπου κυριαρχεί η λανθασμένη ιδέα, ότι το κράτος στηρίζεται στον ανταγωνισμό μεταξύ “λαού” και κυβέρνησης, μιας κυβέρνησης, η οποία διαθέτει εντελώς θαυματουργές μυστικιστικές δυνάμεις, και ενός λαού, ο οποίος είναι εντελώς απίστευτα άβουλος και ηλίθιος, για να αφήσει τον εαυτό του να υποδουλωθεί από αυτό το μυστηριώδες πλάσμα κυβέρνηση.
Ξέρουμε όμως ότι οι κυβερνήσεις έχουν το σημείο στήριξής τους στις άρχουσες τάξεις, χρησιμεύουν ως όργανά τους, εξαιτίας των οποίων, παρεμπιπτόντως, δεν ανατρέπονται τόσο εύκολα, όπως πολλοί πιστεύουν- μόνο εκεί, όπου υπάρχουν πολλές άρχουσες τάξεις η μία δίπλα στην άλλη, από τις οποίες καμία δεν είναι αρκετά ισχυρή για να κυβερνήσει μόνη της, μπορεί η κυβέρνηση με μια έξυπνη πολιτική της ταλάντευσης να αντιπαραθέσει μια ορισμένη εξουσία σε κάποια από αυτές, εφόσον δεν αγνοεί τα κοινά συμφέροντα αυτών. Μια φυλή ή μια τάξη αντίθετα, που μόλις έχει κερδίσει τη διοίκηση, που στέκεται σε πλήρη νεανική ευρωστία, δεν αφήνει ποτέ να προκύψει μια τέτοια εξουσία, η κυβέρνηση παραμένει πάντα το όργανό της.
Ο φόβος για την εξουσία είναι σημάδι αδυναμίας, εκδηλώνεται μόνο με τάξεις, οι οποίες αισθάνονται ότι δεν είναι πλέον ικανές για τη διοίκηση. Όπου το σοσιαλιστικό κίνημα έχει αναπτυχθεί από το εργατικό κίνημα, δεν βρίσκουμε κανένα ίχνος του φόβου για την εξουσία. Σε γελοίο βαθμό γίνεται αντιθέτως αισθητός εκεί, όπου το σοσιαλιστικό κίνημα αποτελεί συνέχεια του αστικού ριζοσπαστισμού. Η αστική τάξη έχει ομολογουμένως αρκετούς λόγους να φοβάται την εξουσία.
Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία δείχνει ξεκάθαρα, ότι η εργατική τάξη θεωρεί τους “ηγέτες” της ως όργανά της. Απέναντι στις άλλες τάξεις μπορούν να ενεργούν με όλη τη σφοδρότητα, που διαθέτει η οργανωμένη εργατική τάξη- μέσα στο κόμμα η εξουσία τους ισχύει μόνο όσο κατανοούν και εκφράζουν τη θέλησή της.
Όποιος ισχυρίζεται ότι είναι οι “ηγέτες” που βάζουν τους Γερμανούς εργάτες σε “λάθος” δρόμους – σε πολύ “νόμιμους” ή πολύ “παράνομους” – μιλάει για πράγματα που δεν καταλαβαίνει ή είναι απατεώνας. Το να μιλάμε για “παραπλάνηση” των φτωχών “παραπλανημένων” μαζών από πονηρές “αρχές”, που ζουν από τα “χρήματα των εργαζομένων”, είναι μια πραγματική αστική φράση, ας την παπαγαλίζουν και όσοι βρίσκονται ακόμη τόσο μακριά στην αριστερά.
Ακόμα πιο ηλίθιος από τον φόβο για την εξουσία μιας “κυβέρνησης” είναι ο φόβος για μια “εξουσία της διανόησης”, για την κυριαρχία της ιδιοφυΐας. Το ότι η ιδιοφυΐα ασκεί μια επιρροή, που εκτείνεται πέρα από την επιρροή των κανονικών ανθρώπων, είναι αναμφισβήτητο, αλλά είναι μεγάλη παρανόηση, αν μη τι άλλο χειρότερο, να εξισώνουμε την επιρροή της ιδιοφυΐας με την επιρροή μιας εκκλησιαστικής αρχής, να τιμάμε την ιδιοφυΐα με τον τίτλο του πάπα. Ο άνθρωπος υποτάσσεται στην εκκλησιαστική εξουσία τόσο περισσότερο, όσο πιο αδαής είναι, ενώ η ιδιοφυΐα δεν ασκεί την παραμικρή επιρροή στην άγνοια. Όσο περισσότερο αναπτύσσουμε τους εαυτούς μας, όσο περισσότερο αυξάνονται οι γνώσεις μας και η δύναμη της ανεξάρτητης σκέψης μας, όσο περισσότερο μειώνεται η επιρροή της εκκλησίας πάνω μας, τόσο περισσότερο μαθαίνουμε να εκτιμούμε και να θαυμάζουμε την ιδιοφυΐα. Θαυμάζουμε π.χ. έναν Γκαίτε τόσο περισσότερο, όσο περισσότερο ωριμάζουμε. Αλλά αυτή η εκτίμηση δεν είναι δουλοπρεπής, αλλά εκούσια, χαρούμενη και αυτοσυνείδητη. Δεν στηρίζεται στην υποταγή κάτω από την ιδιοφυΐα, αλλά στην αναγνώρισή της. Η επιρροή της αυξάνεται με την πρόοδο της νοημοσύνης των λαών. Η διανοητική “εξουσία” δεν απωθείται έτσι από τον σοσιαλισμό, αλλά προωθείται- δεν είναι σημάδι οπισθοδρόμησης, αλλά προόδου- το να την κακοκαρδίζεις ή να την πολεμάς ή να την ρίχνεις σε έναν σωρό με την εξουσία της εκκλησίας ή της κυβέρνησης, είναι απλώς υπόθεση άγνοιας και εκείνων, που οι ίδιοι ευχαρίστως θα ήθελαν να είναι εξουσία, η μη αναγνωρισμένη ιδιοφυΐα.
Η εργατική τάξη πρέπει να φοβάται τη διανοητική εξουσία εξίσου λίγο, όπως και την κυβέρνηση που έχει εγκαταστήσει η ίδια.
Η κατάργηση της κυβέρνησης και του κράτους δεν είναι η πρώτη πράξη του προλεταριακού καθεστώτος, αλλά η τελευταία συνέπεια αυτού. Η διάλυση των διαφορετικών τάξεων σε μια ενιαία εργατική τάξη δεν είναι έργο ενός διατάγματος, αλλά μακράς, επίπονης εργασίας- μιας εργασίας, η οποία επανειλημμένα θα προσκρούει σε βαριές αντιδράσεις και η οποία, επομένως, πρέπει να υποστηριχθεί με όλη τη δύναμη που αρμόζει στο κράτος.
Είπαμε στο πρώτο μας άρθρο [4]: Η επίλυση του κοινωνικού ζητήματος από το κράτος σημαίνει αυτοκτονία του κράτους. Διαπιστώσαμε περαιτέρω ότι ο κρατικός σοσιαλισμός είναι σοσιαλισμός από τις άρχουσες τάξεις και για τις άρχουσες τάξεις. Τώρα διαπιστώσαμε ότι χωρίς την εξουσία του κράτους το κοινωνικό ζήτημα δεν μπορεί να επιλυθεί: από αυτές τις προϋποθέσεις προκύπτει: 1. Είναι καθήκον του προλεταριάτου, όχι να καταστρέψει, αλλά να κατακτήσει το κράτος. Ο επόμενος στόχος του προλεταριάτου συνίσταται στο να γίνει η κυρίαρχη τάξη. Όλα τα άλλα πρέπει να υποταχθούν σε αυτόν τον σκοπό. Πρέπει να αγωνιστούμε πρώτα απ’ όλα για την πολιτική εξουσία, για οικονομικές βελτιώσεις μόνο στο βαθμό που δεν στέκονται εμπόδιο στο δρόμο αυτού του στόχου. Στις περισσότερες περιπτώσεις η υλική βελτίωση του εργάτη απαιτεί επίσης την ανεξαρτησία του. 2. Η κυριαρχία του προλεταριάτου έχει ως αποτέλεσμα την εφαρμογή του σοσιαλισμού, αυτή του σοσιαλισμού τη διάλυση του κράτους. Τι μορφές θα πάρει αυτή η κοινοπολιτεία μετά από αυτή τη διάλυση, θα εξεταστεί σε ένα καταληκτικό άρθρο.
(υπογεγραμμένο ως “Σύμμαχος”)
Το “Die Abschaffung des Staates” δημοσιεύτηκε στο Nr. 51 του Der Sozialdemokrat,15.XII.1881.
μετάφραση από τα αγγλικά: https://libcom.org/library/abolition-state-karl-kautsky
Σημειώσεις
1. Με τον όρο επανάσταση εννοείται εδώ κάθε περίσταση που μας βάζει υπεύθυνους.
2. https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1869/program.ht…
3. Μια ακανόνιστη εθελοντική ομάδα στρατιωτών.
4. Der Staatssozialismus, Nr. 50 – 8. XII.
